محمدرضا جبارى

461

سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي )

است كه سنّ وى به هنگام شهادت امام هادى عليه السّلام ، حدود بيست الى بيست و پنج سال بوده است . ازاين‌رو گرچه احتمال وكالت وى براى امام هادى عليه السّلام منتفى نيست ، ولى احتمال بابيّت او براى آن حضرت ضعيف است . به هر حال ، ترديدى بين دانشمندان و راويان و مورخان شيعى نيست كه وى دومين سفير و باب ناحيه مقدّسه در عصر غيبت صغرا بوده و بيشترين دوران نيابت را نسبت به سه سفير ديگر به خود اختصاص داده است ؛ و عصر نيابت او ، از حسّاس‌ترين اعصار دوره غيبت صغرا بوده است . تاريخ شروع سفارت وى ازاين‌رو نامشخص است كه در روايات تاريخى ، تصريحى نسبت به تاريخ رحلت پدر گران‌قدرش صورت نگرفته است ؛ ولى طبق استظهارى كه گذشت ، سفارت و نيابت وى بايستى در همان ساليان اوليه غيبت صغرى شروع شده باشد . برخى شواهد حاكى از آن است كه وى نيز همچون پدر ، به ظاهر به شغل روغن فروشى اشتغال داشته است ! ازاين‌رو ، لقب « سمّان » براى او نيز به كار رفته است . 0318712 خ 0 148 خ همان‌گونه كه در مورد پدرش آمده است ، اشتغال به اين كار ، تنها به جهت ايجاد پوششى براى فعاليت‌هاى مربوط به وكالت و سفارت بوده است . انتصاب وى به سمت سفارت ناحيه مقدّسه قبلا توسط امام عسكرى عليه السّلام به اطلاع خواص از شيعيان رسانده شده بود . قبلا گذشت كه آن جناب در جمع شيعيان يمنى فرمود : « آگاه باشيد كه عثمان بن سعيد عمرى وكيل من ، و پسرش محمّد ، وكيل پسرم مهدىّ شما است » . 1318712 خ 0 149 خ عثمان بن سعيد نيز قبل از وفات ، اين مسأله را براى سران شيعه بازگو نمود . 2318712 خ 0 150 خ در توقيع تعزيتى كه از سوى ناحيه مقدّسه خطاب به وى ، به مناسبت درگذشت سفير اول ، صادر شد در عبارات مختلف ، جانشينى وى به جاى پدرش ، مورد تصريح قرار گرفته است . 3318712 خ 0 151 خ در توقيع ناحيه مقدّسه به « اسحاق بن يعقوب » و « محمد بن ابراهيم بن مهزيار » نيز وى مورد توثيق واقع شده و بر جانشينىاش به جاى پدر تصريح شده است . 4318712 خ 0 152 خ او پس از شروع به كار نيابت ، همچون پدر توقيعات ناحيه مقدّسه را به همان خط زمان پدرش عرضه مىكرد . 5318712 خ 0 153 خ با توجه به جايگاه ارزش‌مند و موقعيت ممتاز وى نزد امام عسكرى عليه السّلام و حضرت مهدى عليه السّلام ترديدى براى سران شيعه وجود نداشت كه وى در دعوى نيابت و بابيّت صادق است . گفتارى كه نواده دخترى وى ، « هبة الله بن محمد بن